• ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ...

  • Αριθμός ταινιών: 22307
  • Αριθμός συν/τών: 759912
  • Πρόγραμμα 300 Κινηματογράφων και 18 τηλεοπτικών σταθμών
Περιεχόμενα

Τετ 25 Ιαν 2012

La Proie

Τετ 28 Δεκ 2011

En Familie - Μια Οικογένεια

Τετ 30 Νοε 2011

Carlos - η τηλεταινία

Τετ 12 Οκτ 2011

Troll Hunter - Κυνηγός Τρολ

Τετ 31 Αυγ 2011

Flores Negras - Μαύρα Λουλούδια

Cineυρωπαϊκόν


Τρί 13 Σεπ 2005

Ο ΘΕΙΟΣ ΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ




Το παραμύθι του «θείου από την Αμερική» δεν είναι τίποτα άλλο από το πρώτο ζωντανό ψεύδος που θα γαλουχήσει τους τρεις ήρωες του αριστουργήματος του Alain Resnais. Αυτό δε σημαίνει ότι ο τίτλος επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, κάθε άλλο μάλιστα. Απλούστατα, όποιος έχει ανατραφεί –άθελά του βεβαίως –με τέτοιου είδους θείους, Άη Βασίληδες και πάει λέγοντας, έχει ήδη δημιουργήσει εντός του το πρόσφορο έδαφος για μεγαλύτερα και πιο ουσιαστικά ζωτικά ψεύδη, για παράδειγμα της θρησκευτικής πίστης ως αποκούμπι. Ήδη ο ιδιοφυής δημιουργός του «Χιροσίμα, αγάπη μου» και του «Πέρσι στο Μαρίενμπαντ» μας προετοιμάζει για μια ανεπανάληπτη (κυριολεκτικά) έρευνα της αλλοτρίωσης του ατόμου, όχι όμως με τη μαρξιστική έννοια, αλλά με όρους… τα βιολογίας.

Η εισαγωγή στους τέσσερις (στην πραγματικότητα 3+1, θα δούμε γιατί) του φιλμ γίνεται στο στιλ ενός ντοκιμαντέρ ή τηλεοπτικού ρεπορτάζ: το voice over παραθέτει τα κομβικά γεγονότα της ζωής του καθενός, συνοδευόμενο από ένα ιδιότυπο «κολλάζ» φωτογραφιών που παρελαύνουν από την οθόνη. Η γνωριμία μας με τον τέταρτο χαρακτήρα θα υπονομεύσει καθοριστικά την ακαδημαϊκή αντίληψη περί μυθοπλασίας: πρόκειται για τον Ανρί Λαμπορί, διακεκριμένο Γάλλο επιστήμονα της εποχής, ο οποίος επιχειρεί να συστηματοποιήσει και να ερμηνεύσει τα μοτίβα της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Πιο συγκεκριμένα, ο Λαμπορί παραλληλίζει τον άνθρωπο με τα υπόλοιπα θηλαστικά για να εντοπίσει τα θεμελιώδη κίνητρα των επιλογών και των αντιδράσεών του.

Ωστόσο, ο συγκεκριμένος «χαρακτήρας» του φιλμ βρίσκεται μέσα κι έξω από αυτό: όχι μόνο είναι υπαρκτό και αναγνωρίσιμο πρόσωπο, αλλά και η ίδια η ταινία βασίζεται σε δικό του βιβλίο. Συνεπώς, σε αντιδιαστολή με το Λαμπορί, οι χαρακτήρες των Ζεράρ Ντεπαρντιέ, Νικόλ Γκαρσιά και Ροζέ Πιερ ανήκουν δηλωμένα στο χώρο της καθαρής φιξιόν –η μυθοπλασία αναγνωρίζει τον εαυτό της ως τέτοια μέσω ενός ευφυούς σχίσματος, στα πρότυπα της μπρεχτικής αποστασιοποίησης. Ο Resnais έχει αφαιρέσει από τον θεατή το δικαίωμα της συμ-πάθειας με την αριστοτελική έννοια, η περαιτέρω περιπλοκή των χαρακτήρων αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια «υπόθεση εργασίας».

Η πυροδότηση των επιμέρους δράσεων/ιστοριών που προορίζονται να γίνουν μία πραγματοποιείται με την επίκληση της μνήμης. Και από τη στιγμή που τα αρχικά μίνι βιογραφικά των ηρώων κάλυψαν ήδη ολόκληρο το χρονικό διάστημα που αργότερα θα αναλυθεί, ο χρόνος της ταινίας είναι αναμφισβήτητα παρελθοντικός. Η αφήγηση, δηλαδή, προέρχεται από τους ίδιους τους ήρωες, πρόκειται για τις δικές τους εικόνες. Κι όμως, παρόλο που ο Resnais εναποτίθεται ξανά στη λειτουργία της μνήμης, δεν το κάνει με τη στοχοθεσία των πρώτων αριστουργημάτων του, ούτε –κυρίως –με τη θεωρία της υποκειμενικότητας που συνήθως εντοπίζεται στο «Ρασομόν». Η αμφισημία δεν έγκειται στην τυχόν αμφισβητούμενη εγκυρότητα της μνημικής εικόνας, αλλά σε μια πολύ λεπτότερη απόχρωση, που θα υποδειχθεί από τον επιστημονικό σχολιασμό.

Σύμφωνα με το Λαμπορί, η αλλοτρίωση του ατόμου επέρχεται ως άρνηση της ζωικής φύσης του και ως αποτέλεσμα της κυριαρχίας του ανώτερου επιπέδου του ανθρώπινου εγκεφάλου επί των υπολοίπων: η γλώσσα έχει εφευρεθεί και αναπτυχθεί ως ένα σύνολο από κώδικες που παρέχουν άλλοθι και «μασκαρεύουν» τα εκάστοτε πραγματικά κίνητρα. Αυτά σχετίζονται πάντοτε με την ικανοποίηση μιας εκ των ταξινομημένων αναγκών, που είναι κοινές με αυτές των θηλαστικών. Εν συνεχεία, ο Γάλλος επιστήμονας περιγράφει τη διαδικασία των επιλογών ως μια βιοχημική διεργασία και τον οργανισμό του αλλοτριωμένου ανθρώπου ως το πλέον πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση των ασθενειών «δυτικού τύπου». Συνοψίζοντας θα λέγαμε: η μοναδική μάχη που δίνει ο άνθρωπος είναι αυτή της επιβίωσης, και από αυτήν εκκινούν οι τάσεις σύγκρουσης, φυγής ή αυτοκαταστροφής.

Είπαμε ήδη ότι οι θεωρίες του Λαμπορί, συνοπτικά και απλουστευτικά δοσμένες παραπάνω, αποτελούν κείμενο φιλμικό και εξω-φιλμικό την ίδια στιγμή, και είναι άλλο ζήτημα η σύγκρουσή τους με άλλα θεωρητικά συστήματα (προφανώς κι έχει τεράστιο ενδιαφέρον να αντιπαραβάλουμε και να αλληλοσυμπληρώσουμε με την ψυχανάλυση και το μαρξισμό) ή την οπτική γωνία του θεατή. Το μεγαλειώδες επίτευγμα του Resnais έγκειται όμως στο ότι δομεί την «υπόθεση εργασίας» σε σημειολογικό και σκηνοθετικό επίπεδο έτσι ώστε να ενσωματώνει πλήρως το επιστημονικό σκέλος. Όχι μόνο οι ψηφίδες από τις ζωές των προσώπων ενώνονται, αναδιατάσσονται και τελικά είναι επεξεργασμένες στην παραμικρή λεπτομέρεια (για παράδειγμα, οι επαγγελματικές επιλογές τους μόνο τυχαίες δεν είναι), αλλά κυρίως η αφήγηση έχει… δύο πρόσωπα, ή καλύτερα μιλάει δύο γλώσσες: 1) τη γλώσσα του σώματος και των βλεμμάτων, δηλαδή τον αυθεντικό κινητήριο άξονα της μυθοπλασίας. 2) την κυρίως ειπείν γλώσσα, που δημιουργεί τελικά μια δεύτερη μυθοπλασία και νοθεύει τα κίνητρα της πρώτης. Είμαι πεπεισμένος πως θα άξιζε το πείραμα της θέασης της ταινίας χωρίς ήχο: τα κάδρα του Resnais φανερώνουν με αλάνθαστη ακρίβεια τους συσχετισμούς και τις τάσεις στη μάχη της επιβίωσης. Ο προφορικός λόγος έρχεται μόνο για να παράσχει ένα, συχνά πρόχειρο, άλλοθι. Υπάρχει καλύτερο παράδειγμα από το παραμύθι της «άρρωστης συζύγου» (τι ωραίο και βολικό, ακριβώς όπως του «θείου από την Αμερική»!), που εξυπηρετεί σε τελική ανάλυση όλες τις κορυφές του ερωτικού τριγώνου; Με την ίδια «λαμπορική» λογική, η κινησιολογία των ηθοποιών και το ντεκουπάζ είναι οργανωμένα ολοκληρωτικά με σημεία αναφοράς τα μοτίβα α) των παιδικών αναμνήσεων β) της ζωικής συμπεριφοράς.

Θα μπορούσαν να γραφτούν άλλα τόσα προς εξερεύνηση του χειμαρρώδους αισθητικού-επιστημονικού λόγου του δοκιμίου του Alain Resnais, ο οποίος πιθανότατα παραδίδει την ωριμότερη δουλειά του και φλερτάρει με τα όρια, τα προσωπικά του αλλά και τα τέχνης που υπηρετεί. Κι όμως, ίσως να γράφτηκαν ήδη πολλά για μια ταινία με τόσο ρευστή και ολοφάνερη γοητεία, που ξεκινά με μια ορμή που θυμίζει Γκοντάρ και αποκαλύπτει τις προθέσεις της με μια απλούστατη σύνθεση μακρινού –μεσαίου –κοντινού πλάνου στο φινάλε: αυτός ο σπουδαίος κινηματογραφιστής επιχείρησε και πέτυχε με μοναδικό τρόπο τη σύζευξη ενός αντικειμένου με την αποδόμησή του.

Βαθμολογία: 10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars10/10 Stars (10/10)


 
 
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια. Στείλτε το πρώτο!

Αυτή τη στιγμή δεν είστε συνδεδεμένος. Συνδεθείτε ή κάντε εγγραφή για να σχολιάσετε.