• ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ...

  • Αριθμός ταινιών: 22307
  • Αριθμός συν/τών: 759912
  • Πρόγραμμα 300 Κινηματογράφων και 18 τηλεοπτικών σταθμών
Περιεχόμενα

Τετ 25 Ιαν 2012

La Proie

Τετ 28 Δεκ 2011

En Familie - Μια Οικογένεια

Τετ 30 Νοε 2011

Carlos - η τηλεταινία

Τετ 12 Οκτ 2011

Troll Hunter - Κυνηγός Τρολ

Τετ 31 Αυγ 2011

Flores Negras - Μαύρα Λουλούδια

Cineυρωπαϊκόν


Τρί 27 Ιουν 2006

ΟΙ ΑΡΜΟΝΙΕΣ ΤΟΥ WERCKMEISTER: ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ




Περίπου τέσσερα χρόνια πριν, στη σκοτεινή αίθουσα του «Ολύμπιον», η γνωριμία με το έργο του Bela Tarr υπήρξε Αποκάλυψη πραγματική. Την περασμένη Πέμπτη, μια ιδιωτική προβολή του συνταρακτικού « Οι Αρμονίες του Werckmeister » με έκανε να παραμιλάω, λες και ήμουν απροετοίμαστος γι αυτό που θα με χτυπήσει κατακέφαλα! Δεν είναι μόνο ότι ένα φτέρνισμα του Ούγγρου δημιουργού αξίζει όσο μια ντουζίνα από τα πιο φιλόδοξα πονήματα των σύγχρονων ομότεχνών του – είναι κυρίως ο δαιμονικός, απόλυτα μυστηριώδης τρόπος με τον οποίο το πετυχαίνει, μια εντελώς μοντέρνα διαχείριση του πρωτόγονου (ή και το αντίστροφο) που απαιτεί πολλά κότσια για να (επιχειρήσεις να) την αποκρυπτογραφήσεις.



Η συγγένεια του Bela Tarr με τις μεγάλες κεφαλές της κινηματογραφικής κληρονομιάς που κρατά στα χέρια του είναι βαθιά, εξ αίματος σχεδόν. Αρκούν οι «Αρμονίες» για να γεμίσουν τις λευκές σελίδες κάθε γραφιά που νομίζει ότι μπορεί να περιγράψει ικανοποιητικά ένα φαινόμενο δια του αθροιστικού ετεροκαθορισμού: η άφιξη ενός φοβερού και τρομερού θεάματος στην πόλη θυμίζει το μπεργκμανικό Ansiktet,
το μεταφυσικό γαϊτανάκι θα μπορούσε να είναι μια άλλη εκδοχή της «Έβδομης σφραγίδας», η περιπλάνηση του σιωπηλού ήρωα σε άσπρο-μαύρο έχει κάτι από Eraserhead, ενώ οι διεσταλμένοι χρόνοι και τα «γλυκά» τράβελινγκ της μοναξιάς του μοιάζουν βγαλμένα από ταινία του Tarkovsky. Όλα τα παραπάνω και άλλα τόσα μπορούν να γίνουν αποδεκτά, αλλά δεν αγγίζουν τον σκληρό πυρήνα μιας φλεγόμενης ιστορίας που προέρχεται από τη «Μελαγχολία της αντίστασης» του Laszlo Krsznakorkai. Ας το εξετάσουμε αλλιώς.

Στο ακριβές γεωγραφικό επίκεντρο της μικρής πόλης όπου εκτυλίσσονται οι «Αρμονίες» τοποθετείται μία φάλαινα: πρόκειται για την ατραξιόν που φημολογείται ότι σέρνει μαζί της το χάος και την καταστροφή σε κάθε σταθμό της περιοδείας της. Καθώς εμείς παρακολουθούμε την ζωή «έξω από την φάλαινα», καθώς επίσης ο πρωταγωνιστής του φιλμ ονομάζεται Γιάνος (μια πιθανή αντιστροφή φωνηέντων του Γιόνας / Ιωνάς;), μπορούμε δικαιολογημένα να παίξουμε με τον αντίστοιχο βιβλικό μύθο: εάν ο Ιωνάς λιποτακτεί από την θεϊκή αποστολή, που δεν είναι άλλη από το να προειδοποιήσει την παρηκμασμένη Νινευή για τον επερχόμενο όλεθρο, ο Γιάνος βλέπει τον τελευταίο να συντελείται – όχι με τους ηθικολογικούς όρους της Βίβλου, φυσικά – αλλά συντρίβεται από την αδυναμία του.

Αυτή ακριβώς είναι η μελαγχολία της αντίστασης: το αίσθημα μιας μοναξιάς βαριάς κι ασήκωτης, απέναντι σε μια μάζα που εκτονώνει τυφλά την καταστροφική της ορμή και προκαλεί την καταδυνάστευσή της. Για τον Bela Tarr, το σύντομο διάλειμμα αναρχίας και αποδιάρθρωσης που λαμβάνει χώρα είναι φαινόμενο ανάλογο της έκλειψης (προσέξτε την αναπαράσταση της πρώτης σκηνής) – μόνο που η επανεμφάνιση του ήλιου, η επιβολή της τάξης δηλαδή,
του προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη απελπισία. Κάπως έτσι ο Γιάνος θα βρεθεί «μέσα στην φάλαινα»: το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό, κι αυτός από δω και πέρα θα τηρήσει… σιγή ιχθύος. Η μελαγχολία θα είναι πια αποκλειστικό «προνόμιο» του καθηγητή με τις μουσικές-θεολογικές αναζητήσεις, από τις οποίες δανείστηκε τον τίτλο η ταινία. Είναι άραγε σύμπτωση ότι οι δύο τελευταίες φιλμικές συναντήσεις του μουσικολόγου γίνονται με τον σιωπηλό πρωταγωνιστή και το τυφλό βλέμμα του νεκρού κήτους; Για να ξαναγυρίσουμε στον Bergman: η σιωπή του θεού – και η αριστοτεχνική διασύνδεσή της με έναν μύθο που προκαλεί πολιτικούς συνειρμούς.

Ως προς τις παραπάνω επισημάνσεις, ο Bela Tarr πιθανότατα θα είχε να προβάλει με το σιβυλλικό του στιλ τις εξής ενστάσεις: πρώτον, ότι δεν χρησιμοποιεί τίποτα ως συμβολισμό – τα ίδια που έλεγε και ο Tarkovsky, δηλαδή. Πράγματι, το άβατο του Δωματίου στο «Στάλκερ» ή το «φαντασματικό» αλλά επίμονα υλικό γυναικείο κορμί στο «Σολάρις» μπορούν να αντιμετωπιστούν όχι ως μεταφορές, αλλά ως υποθέσεις εργασίας και δοκιμασίες καθ’ όλα αληθινές εντός του κινηματογραφικού σύμπαντος. Εκεί θέλουν να παραμείνουν οι σκηνοθέτες που αρνούνται τις αλληγορικές προεκτάσεις, ή τουλάχιστον αυτό προφασίζονται. Άρα και η φάλαινα του Bela Tarr κατά πρώτο και κύριο λόγο είναι ένας μεγαλειώδης νεκρός όγκος εν τω μέσω μιας πλατείας, που όμως προβάλλει διογκωμένο ό,τι έχει απέναντί του σαν γιγαντιαίος καθρέφτης – ιδού ακόμα ένας ταρκοφσκικός τίτλος.



Δεύτερη πιθανή ένσταση, ότι δεν κάνει ποτέ πολιτικές ταινίες. Σύμφωνα με την άποψή του, υποχρέωση του σκηνοθέτη είναι να δημιουργεί ταινίες «που να υπερβαίνουν κατά πολύ την πολιτική». Εύκολα αντιλαμβανόμαστε ότι οι ταλαντώσεις κοινωνικής αποσταθεροποίησης στις «Αρμονίες του Werckmeister» νοούνται ως αέναος φυσικός νόμος,
καταδικασμένος να επαληθεύεται εις τους αιώνας των αιώνων. Ακόμη κι αν κάποιος διαφωνεί με τη συγκεκριμένη οπτική, είναι αδύνατο να μη στροβιλιστεί στην δίνη αυτού του, εξίσου «αιώνιου» θαρρείς, αριστουργήματος, που απεικονίζει τον άνθρωπο σε όλο του το βρωμισμένο μεγαλείο: οι περίπατοι στους νεκρικά άδειους δρόμους, η ομιχλώδης πλατεία, οι αντιθέσεις φωτεινότητας που απομονώνουν τον καθένα στον οικιακό του μικρόκοσμο. Οι διαπεραστικοί θόρυβοι, η ανεπαίσθητη ηχορύπανση και η επιδιωκόμενη τελειότητα της συμφωνικής μουσικής. Καθώς τα μοτίβα επαναλαμβάνονται, ο Γιάνος δε σταματά να χτυπά πόρτες, να διαβαίνει το ένα κατώφλι μετά το άλλο και στις στιγμές του εντονότερου δέους να συνοδεύεται μόνο από την εκπληκτική μουσική του Mihaly Vig. Διότι, πάνω και πέρα απ’ οτιδήποτε άλλο, οι «Αρμονίες του Werckmeister» είναι «η πιο δραματική ιστορία μοναξιάς», όπως θα χαρακτήριζε το Βιβλίο του Ιωνά ο Paul Auster στην «Επινόηση της μοναξιάς».

Βαθμολογία:
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
10/10 Stars
 
 
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια. Στείλτε το πρώτο!

Αυτή τη στιγμή δεν είστε συνδεδεμένος. Συνδεθείτε ή κάντε εγγραφή για να σχολιάσετε.