• ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ...

  • Αριθμός ταινιών: 22315
  • Αριθμός συν/τών: 759967
  • Πρόγραμμα 300 Κινηματογράφων και 18 τηλεοπτικών σταθμών
Cineντευξη


Τρί 13 Δεκ 2005

Αλεξάντερ Σοκούροφ - Ήλιος




Με αφορμή την επίσκεψή του στη χώρα μας για την προώθηση της νέας του ταινίας και την επαφή με το κοινό του, είχαμε την τύχη να συνομιλήσουμε με τον Αλεξάντερ Σοκούροφ, Ρώσο σκηνοθέτη της ταινίας Ο Ήλιος που παίζεται αυτή την εποχή στους κινηματογράφους της χώρας μας. Αν και περιμέναμε να μιλήσουμε με τον Ρώσο Αγγελόπουλο και γι’ αυτό άλλωστε είχαμε προετοιμαστεί κατάλληλα, συναντήσαμε έναν πολύ προσιτό και ευγενικό άνθρωπο που μετέδιδε την αίσθηση ότι περισσότερο χαιρόταν εκείνος γι’ αυτή την κουβέντα, παρά εμείς που είχαμε απέναντί μας τον μοναδικό ίσως σύγχρονο Ρώσο δημιουργό που μπορεί να μπει δίπλα στον Ταρκόφσκυ (μαθητής του οποίου υπήρξε άλλωστε ο Σοκούροφ).
Αφού έγινε σαφές ότι στο λίγο χρόνο που μας δόθηκε ήταν αδύνατο να θέσουμε όλα τα ερωτήματα (μιας και είναι η πρώτη φορά που επισκέπτεται ο ίδιος τη χώρα μας, έχουμε όμως ήδη δει 6 ταινίες του – Ρώσικη Κιβωτός, Μητέρα και Γιος, Πατέρας και Γιος, Μολώχ, Ταύρος, Ήλιος), ξεκινήσαμε κι ότι προλάβουμε…



Συνέντευξη στους: Γιάννη Δηράκη, Στέφανο Πρόκο.
Μετάφραση (Ελληνικά – Ρώσικα και το αντίστροφο) και φωτογραφίες απ’ τη συνέντευξη: Ιρίνα Μπόικο (για την οποία θα τα πούμε κάποια στιγμή αναλυτικά, αφού και η ίδια είναι σκηνοθέτης και μάλιστα η μικρού μήκους ταινία της έχει επιλεγεί από το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου).

Ευχαριστούμε πολύ που δεχτήκατε να μας μιλήσετε.
Εγώ είμαι ασήμαντος σε σχέση με τους ανθρώπους που οργάνωσαν όλα αυτά και που φέρνουν ταινίες στην Ελλάδα (εννοεί την εταιρία διανομής New Star) και ιδιαίτερα τον Βελισσάριο Κοσυβάκη. Αυτός τα οργάνωσε όλα και έφερε την ταινία μου εδώ.

Εξηγήστε μας λίγο την έννοια του ήλιου στην ταινία. Τα πάντα περιστρέφονται γύρω του αλλά αυτός δεν κάνει την εμφάνισή του πουθενά. Ακόμα και σε μια δόση αντηλιάς, ο Χιροχίτο κατεβάζει την κουρτίνα του…
Μερικές φορές και μου αρέσει αυτό, ο τίτλος της ταινίας ξεπερνά το θέμα της. Ο τίτλος κατά τη γνώμη μου πρέπει να προκαλεί στον άνθρωπο όχι μόνο ενδιαφέρον για την ταινία αλλά και να του εξάπτει τη φαντασία. Είναι κάπως σαν νοηματικοί τίτλοι. Όλα αυτά είναι συμβολικά και χρησιμοποιούνται και ειρωνικά. Η ταινία ονομάζεται Ήλιος ενώ στην ουσία πρωταγωνιστής είναι ένας άνθρωπος μικρός, χαμηλών τόνων, λιγομίλητος, καθόλου ήλιος. Από την άλλη ο κόκκινος ήλιος στη σημαία της Ιαπωνίας συμβολίζει την Αμετεράσο, τη Θεά του Ήλιου. Και κάθε άνθρωπος αυτό το σύμβολο, τον ήλιο, τον ερμηνεύει διαφορετικά μέσα του ανάλογα με τον πολιτισμό του, τη μόρφωση και τις γνώσεις του. Στην ταινία μας, είναι ένας ήλιος που δεν τυφλώνει.

Σε ποιο βαθμό η ταινία ανταποκρίνεται στην αλήθεια και σε ποιο τα δραματουργικά στοιχεία δίνονται με κάποια υπερβολή; Αν τα πάντα είναι ρεαλισμός, μιλάμε για μια τραγική φιγούρα της ιστορίας;
Χωρίς καμία αμφιβολία, ο Χιροχίτο είναι μια πολύ τραγική φιγούρα. Ο ίδιος είναι διχασμένη προσωπικότητα. Είναι πολιτικός αλλά αγαπάει πολύ την επιστήμη, την ποίηση, την τέχνη και την ίδια στιγμή είναι αναγκασμένος να επικοινωνήσει με τους στρατιωτικούς. Αυτό συντελεί σε ένα διχασμό της προσωπικότητάς του. Σαφώς είναι μια πολύ λυπηρή και θλιμμένη ταινία. Απ’ την άλλη, δεν υπάρχει υπερβολή στην ιστορία. Πήρα κάποια γεγονότα που όντως έγιναν. Απλώς η πραγματική διάρκεια αυτών που περιγράφονται στην ταινία ήταν ένας μήνας, 30 μέρες. Στην ταινία είναι συμπυκνωμένα σε 2 μέρες. Χρησιμοποιήσαμε κάποια δραματουργικά στοιχεία για να συμπυκνώσουμε τη ζωή. Είναι κάτι που είναι πολύ συνηθισμένο και έχει γίνει και από πολλούς λογοτέχνες σαν τον Ζολά, τον Σαίξπηρ, τον Ντίκενς… Προσπαθήσαμε να είμαστε πολύ ειλικρινείς μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια. Τι φορούσε, πώς το φορούσε, πότε έτρωγε και τι έτρωγε, πού έμενε, την αρχιτεκτονική των χώρων, τα έπιπλα. Ένας ήρωας μπορεί να είναι σιωπηλός αλλά μιλά γι’ αυτόν, ουρλιάζει, ο κόσμος των πραγμάτων που τον περιβάλλουν. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Ο Χιροχίτο αν και ιάπωνας αυτοκράτορας που θα έπρεπε να παίρνει το πρωινό του σε γιαπωνέζικα πιάτα, τρώει σε αγγλικά πορσελάνινα και το πρωινό του είναι αγγλικό. Φορούσε ευρωπαϊκά ρούχα και γυαλιά και αμέσως παίρνουμε πληροφορίες για το πού μεγάλωσε, τι ανατροφή έχει, πού είναι οι ρίζες του… Με όλα αυτά φαίνεται αμέσως ότι ήταν μορφωμένος άνθρωπος και δεν ήταν κλειστός. Επομένως μπορούμε να τον καταλάβουμε αφού έχουμε κοινά στοιχεία.

Οι εφιάλτες που βασανίζουν τον αυτοκράτορα πού αποδίδονται; Μήπως στο ότι δεν έχει πλήρη επίγνωση της πραγματικότητας ή στο συγχυσμένο μυαλό του μπερδεύει τις εικόνες της πραγματικότητας με αυτές του χόμπι του (θαλάσσια βιολογία);
Πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Μπορώ μόνο να κάνω υποθέσεις. Δεν ξέρω κατά πόσο μπορώ να είμαι σίγουρος και να γίνω κατανοητός. Πιστεύω ότι ξεχώριζε πολύ καλά πού είναι η γραμμή ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα. Έχει ένα στοιχείο ως γιαπωνέζικος χαρακτήρας που είναι πολύ συγκεκριμένο. Αυτοί οι άνθρωποι είναι προσχεδιασμένοι για κάποια συγκεκριμένη δουλειά. Για παράδειγμα ο Αυτοκράτορας ζητούσε πολλές φορές απ’ τον περίγυρό του να σταματήσουν αυτό το προσκύνημα σαν να είναι Θεός. Λέει ότι δεν είναι Θεός, είναι απλώς άνθρωπος. Αλλά σαφώς η παράδοση επέβαλε και το κράτος είχε ανάγκη να φτιάξει αυτόν τον άνθρωπο, έναν άνθρωπο για προσκύνημα. Όμως δεν αποκλείω ότι κάποιες στιγμές όντως κάτι γινότανε στο μυαλό του επειδή μια ζωή του λέγανε “είσαι Θεός, έχεις την ουσία του Θεού πάνω σου”. Κι όταν αυτό το ακούς καθημερινά, μπορεί κάτι να αλλάξει μέσα σου. Να σκεφτείς “μήπως όντως έχω κάτι Θεϊκό μέσα μου;”. Αν σ’ έναν άνθρωπο επιβάλλουν μόνιμα ότι είναι ιδιοφυΐα, κάποια στιγμή αυτός θα ξυπνήσει και θα πει, “ναι, είμαι”.

Εσείς πάντως που πολλοί σας χαρακτηρίζουν ιδιοφυΐα, δεν δείχνετε να έχει αλλάξει κάτι μέσα σας. Είστε προσιτός.
Σαφώς ένας άνθρωπος γοητεύεται όταν του λένε τέτοια πράγματα αλλά είναι λάθος να σκέφτεστε έτσι. Εγώ κάνω έργα που έχουν ατέλειες, γιατί ένα τέλειο έργο δεν γίνεται να το κάνεις. Με τη λέξη ιδιοφυΐα, εμείς ορίζουμε τους ανθρώπους που το αποτέλεσμα της δουλειάς τους μας φαίνεται άφταστο. Αλλά για να καταλάβουμε κατά πόσο είναι άφταστη αυτή η δουλειά, πρέπει να περάσει χρόνος. Ο χρόνος είναι ο καλύτερος κριτής και είναι η δοκιμασία του χρόνου που θα δείξει κατά πόσο αυτό το έργο είναι άφταστο ή ξεπερασμένο. Ο χρόνος δοκίμασε τον Ρέμπραντ, τον Βιβάλντι, τον Σοπέν… Από τη δοκιμασία του χρόνου πέρασε και η εποχή του ελληνικού πολιτισμού.

Υπάρχει όντως ο χρόνος αλλά θυμάμαι κι ένα περιστατικό στην πρεμιέρα της Ρώσικης Κιβωτού που είχε διοργανώσει το Cine.gr όπου μια κοπέλα απ’ τη Ρωσία έκλαιγε στο τέλος. Αυτό δεν είναι επιβράβευση; Οι αποθεωτικές κριτικές, τα βραβεία στα Φεστιβάλ; Αυτά δεν είναι επιβράβευση;
Επιβράβευση για μένα είναι η δυνατότητα να δουλέψω. Αυτό είναι το πιο σημαντικό για ένα δημιουργό. Δεν είναι πάντα δεδομένο το δικαίωμα και η δυνατότητα να δουλέψεις. Σαφώς αυτά που λέτε, το γεγονός που περιγράφεται με την κοπέλα, είναι μια θεϊκή στιγμή. Όταν ο άνθρωπος δένεται τόσο πολύ με την ταινία και την καταλαβαίνει και του προκαλεί αυτή την αντίδραση. Αλλά πιστεύω ότι ίσως αυτή η κοπέλα που άνοιξε με αυτό τον τρόπο τόσο πολύ την ψυχή της, είναι πιο ταλαντούχα από την ίδια την ταινία αφού μπόρεσε να εκφραστεί με αυτό τον τρόπο. Οι περισσότεροι δεν κλαίγανε, αυτή ήταν το πιο σημαντικό πρόσωπο στην αίθουσα.

Επιστρέφοντας στον χαρακτήρα του Χιροχίτο, θα μπορούσατε να πείτε ότι φαίνεται λίγο πιο ανθρώπινη και εύθραυστη προσωπικότητα σε σχέση με τον Χίτλερ και τον Λένιν στις προηγούμενες ταινίες σας;
Πολύ δύσκολο να απαντηθεί αυτό. Είναι διαφορετική κατάσταση. Αν γνωρίζουμε πώς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στον Ειρηνικό Ωκεανό πολεμάγανε οι Ιάπωνες τους Αμερικανούς, αν ξέρουμε πώς συμπεριφέρονταν οι ιάπωνες στρατιώτες στα μέρη που κατακτούσαν, τότε διαπιστώνουμε ότι ήταν πολύ πιο σκληροί από τους Γερμανούς στη Δυτική Ευρώπη. Όποιος τα ξέρει αυτά δεν θα τον συμπαθήσει τον Χιροχίτο. Ίσως και να συμπαρασταθεί πιο πολύ στον Χίτλερ παρά στον Χιροχίτο. Αυτή είναι δύσκολη ερώτηση και δύσκολο να το απαντήσω. Αλλά στην ουσία αγγίξατε ένα πολύ σημαντικό θέμα και το ερώτημα είναι κατά πόσο είναι ένας στρατηγός υπεύθυνος για τις πράξεις του. Υπάρχει άραγε αυτό το όριο που όταν το περάσεις δεν μπορούν να σου συμπαραστέκονται πια οι άνθρωποι; Ας πούμε ένας άνθρωπος, οποιοσδήποτε, κάνει ένα άγριο έγκλημα. Ένας μανιακός που σκοτώνει κάποιον. Είμαστε γεμάτοι μίσος γι’ αυτόν και τον θεωρούμε ένα ζώο. Φανταστείτε μια άλλη κατάσταση. Ότι ξεκινάμε να πούμε την ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου. Απ’ τα παιδικά του χρόνια, μέχρι την ωριμότητα. Και ξεκινάμε να δείξουμε από τα παιδικά του χρόνια που δεν τον αγαπούσαν ούτε η μητέρα του, ούτε ο πατέρας, δεν τον αγαπούσε και δεν τον ήθελε κανείς και όλη η ζωή του ήταν μια αλυσίδα από δυστυχίες. Γίνεται έφηβος και μεγαλώνει και έρχονται έτσι οι καταστάσεις που αναγκάζεται να σκοτώσει έναν άλλο άνθρωπο. Αναγκαστικά σκοτώνει τον άνθρωπο, από εσωτερική αδυναμία, από τσαντίλα, από θυμό, από κακά συναισθήματα. Προσπαθώντας να κρυφτεί μετά, σκοτώνει κι άλλον έναν, κι άλλον, κι άλλον… Πώς να του φερθούμε; Εγκληματίας; Εγκληματίας. Μανιακός; Μανιακός. Εμείς όμως γνωρίζουμε γιατί έγινε αυτό και θεωρώ ότι κάθε έγκλημα έχει πολύ απλές ρίζες. Όλα πηγάζουν από το συναίσθημα δυστυχίας μέσα σε κάθε άνθρωπο. Υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι είναι απεριόριστα δυστυχισμένοι. Και σε κάθε κύκλο ζωής οι άνθρωποι αυτοί συναντούν μόνο ατυχήματα. Υπάρχουν γύρω τους άνθρωποι οι οποίοι είναι ευτυχισμένοι, τους συμβαίνει κάτι ευχάριστο, αγαπάνε, ενώ σ’ αυτούς όλα γκρεμίζονται, δεν τους βγαίνει τίποτα. Αυτή είναι η ιστορία της ζωής του Λένιν και του Χίτλερ που στην προσωπική τους ζωή δεν κατάφεραν τίποτα, είχαν μόνο αποτυχίες. Κι όταν η μοίρα τους έδωσε εξουσία στα χέρια τους δεν μπορούσαν να επιλέξουν άλλο δρόμο. Ήταν τόσο δυστυχισμένοι, δεν ήξεραν πώς να λύσουν τα προβλήματά τους και πήραν την εξουσία κι επειδή ο Χίτλερ κι ο Λένιν έζησαν τόσο δυστυχισμένα νιάτα, δεν ήξεραν αν υπάρχει άλλος τρόπος αντίδρασης για να προχωρήσεις μπροστά αντί να σκοτώσεις τον αντίπαλό σου. Η λογική είναι ότι ποτέ δεν πρέπει να δίνεις εξουσία στα χέρια δυστυχισμένων ανθρώπων. Δίνοντας κάποια εξουσία και τη δυνατότητα να αποφασίζει κάποιος άνθρωπος δυστυχισμένος, πρέπει πάντα να σκεφτόμαστε τι θα γίνει και που θα οδηγήσει αυτόν τον άνθρωπο. Φτιάξαμε τώρα μια κατάσταση που την κοιτάμε με κάθετο (vertical) τρόπο. Γραφικά, έτσι είναι η εξουσία. Υπάρχει μια θέση πάνω και μια θέση κάτω.

Αφού πιστεύετε ότι τα εγκλήματα των Γιαπωνέζων ήταν το ίδιο σκληρά με αυτά των Γερμανών, γιατί είναι πιο γνωστά τα δεύτερα;
Η εξήγηση μπορεί να είναι πολύ απλή. Υπάρχουν κάποια γεγονότα που είναι στον αφρό και όλος ο κόσμος τα ξέρει και κάποια άλλα που μένουν στο βυθό. Για τους ευρωπαίους, ο Β’ Παγκόσμιος τελειώνει στην Ευρώπη, ενώ στην ουσία, στην Ασία τελείωσε. Εμείς νομίζουμε ότι αυτή η κόντρα ήταν μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας ενώ στην πραγματικότητα είναι το φινάλε του Β’ Παγκόσμιου. Ακριβώς αυτή η αδιαφορία μάς φτάνει στην αμάθεια. Υπάρχει κι άλλος ένας λόγος. Τους ίδιους τους Ιάπωνες δεν τους συμφέρει να μάθει ο κόσμος λεπτομέρειες γι’ αυτό το ιστορικό γεγονός. Γιατί πολύ απλά η αξιοπρέπεια της χώρας και ο σεβασμός προς τη χώρα θα πέσει αν μαθευτεί όλο αυτό το πράγμα. Παρόλο όμως που το κρύβουν τόσο καιρό, κάποια στιγμή αυτή η αλήθεια πρέπει να ειπωθεί. Και τώρα οι Ιάπωνες έχουν μπροστά τους ένα πρόβλημα να αντιμετωπίσουν. Να μάθουν τι έγινε τελικά και ποιος φταίει. Όσο αργούν να πουν τα πράγματα με το όνομά τους, τόσο το χειρότερο γι’ αυτούς. Φοβούνται πάρα πολύ να μάθει η σύγχρονη γιαπωνέζικη νεολαία πώς φέρθηκαν οι πρόγονοί τους. Φοβούνται ότι μπορεί ακόμα και να παρατήσουν τη χώρα. Αν μάθουν πώς φέρθηκαν στους Κινέζους, πόσο άγρια φέρθηκαν οι ιάπωνες στρατιώτες στον κόσμο… Φανταστείτε ότι μαθαίνετε για τους γονείς σας ότι έκαναν τρομακτικά εγκλήματα. Θα σκεφτείτε αμέσως, «μήπως το κρατάω κι εγώ μέσα μου;». «Μήπως έχω κι εγώ αυτό το σπόρο μέσα μου και είμαι τόσο τρομακτικός όσο κι αυτοί;». Είναι πολύ τραυματική εμπειρία.



Κάπου εδώ μας ανακοινώνεται ότι η συνέντευξη πρέπει να τελειώσει αφού περιμένουν κι άλλοι δημοσιογράφοι τη σειρά τους. Ο κύριος Σοκούροφ παίρνει το λόγο:

Μήπως έχετε κάποια προσωπική επιθυμία από μένα; Γιατί μου άρεσε πάρα πολύ η κουβέντα μαζί σας και το πώς έχετε προετοιμαστεί και το ενδιαφέρον σας.
Να μας απαντήσει στις ερωτήσεις μας! Είναι πολύ δύσκολο να χωρέσουν σε τόσο λίγη ώρα όλες οι απορίες μας… Μια μόνο ερώτηση. Μήπως αυτό το σύνδρομο της Ιαπωνίας το έχει και η σύγχρονη Ρωσία σε σχέση με το Σοβιετικό παρελθόν της;
Σπουδάζετε κάπου;
Μ.Μ.Ε. Και κάποια μαθήματα κινηματογράφου.
Σκηνοθεσία;
Περισσότερο θεωρητικά.
Ε, πρέπει οπωσδήποτε να βρεθούμε ξανά. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.
Κι εμείς ευχαριστούμε.

Δεν ξέρουμε πότε και αν θα ξαναβρεθούμε, το σίγουρο είναι ότι θα το επιχειρήσουμε αν μας ξαναδοθεί η ευκαιρία. Αν παρακολουθήσατε αυτή την ταινία ή τις προηγούμενες του Σοκούροφ, αν ήσασταν ανάμεσα στους θεατές στο masterclass που παρέδωσε, αν βρεθήκατε στην πρεμιέρα της ταινίας ή στη συνέντευξη τύπου, θα ξέρετε ήδη το λόγο…





 
 
Δεν υπάρχουν ακόμη σχόλια. Στείλτε το πρώτο!

Αυτή τη στιγμή δεν είστε συνδεδεμένος. Συνδεθείτε ή κάντε εγγραφή για να σχολιάσετε.